ابن ميثم البحراني ( مترجم : محمدى مقدم / نوايي )
222
شرح نهج البلاغة ( فارسي )
مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجِيمِ * « 7 » . زلّة اللسان : خطا در گفتار . زلّة القدم : لغزش در راه وانحراف از آن واستوار نبودن بر راه راست . پس از آنكه معاني لغات خطبهء سيّد رضى توضيح داده شد ، اينك به شرح خطبه باز مىگرديم . در توضيح گفتهء سيّد رضى : امّا بعد حمد اللّه . . . تا وزيادة احسانه ، مىگوييم : سپاس خداوند تعالى كه در عبارت سيّد رضى آمده است چه به معناى ستايش وتعظيم مطلق وچه در برابر نعمتي واعتراف به عظمت صاحب نعمت باشد ، به دو دليل سزاوار چنين حمدى جز خداوند سبحان نمىتواند باشد ، گر چه حمد خود نوعي عبادت بلكه كاملترين آن است . دليل أول - هر يك از افراد نيكو كار يا به خاطر جلب منفعت ويا رفع مضرتى نيكى مىكنند اين نوع نيكوكارى هر چند در عرف نيكى به حساب مىآيد ولى در حقيقت معاملهاى مىباشد . امّا چون خداوند متعال از منفعت وضرر مبرّاست ، نيكى كردن أو به خاطر نفع وضرر نيست بنا بر اين محسن حقيقي جز أو نمىباشد پس هيچ كس جز أو سزاوار اقسام حمد نمىتواند باشد . دليل دوّم - حمد يا براي ستايش مطلق خداوند متعال وتعظيم أو به كار رفته است براي جلال وكبرياى أو ، از آن جهت كه خداوند متعال نه غير أو سزاوار تعظيم شده است چون أو براي همگان اله است وربّ ، وخالق ، واز هر نقصى پاك واز هر عيبى مبرّاست . ملاحظه واعتبار اين جهت براي خداوند سبحان مطلوبتر از همهء عبادات است . وبه منزلهء روح است براي جسد . واگر حمد را به معناى شكر خداوند بگيريم لازمهاش شناخت ومحبّت وتوجه به خداست . وملاحظهء جهتي كه خداوند به آن جهت سزاوار شكر مىباشد وآن
--> ( 7 ) سورهء نحل ( 16 ) : آيهء ( 98 ) : از شيطان رانده شده به خدا پناه بر .